Nâng cao hiệu quả xử lý tội phạm mới trên không gian mạng từ thực tiễn Việt Nam và kinh nghiệm quốc tế

Đồng chí Hồ Quang Huy, Cục trưởng Cục Kiểm tra văn bản và Tổ chức thi hành pháp luật dự và chủ trì Hội thảo. Đồng chủ trì có đồng chí Hà Trọng Bắc, Phó Bí thư, Chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra Đoàn Thanh niên Bộ Tư pháp; đồng chí Đào Trọng Duy, Ủy viên Ban Chấp hành Đoàn Bộ, Bí thư Chi đoàn Cục Kiểm tra văn bản và Tổ chức thi hành pháp luật, Bộ Tư pháp.

Tham dự Hội thảo còn có các chuyên gia, nhà khoa học đến từ các cơ quan, bộ, ngành; đại diện Đoàn Thanh niên Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Bộ Công an, Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Ngoại giao, Bộ Tài chính; các đoàn viên, thanh niên đến từ các đơn vị thuộc Bộ Tư pháp và các cơ sở đào tạo chuyên ngành luật trên địa bàn thành phố Hà Nội.

Phát biểu khai mạc và trình bày Báo cáo dẫn đề, đồng chí Hồ Quang Huy cho biết, hiện nay, thế giới đang bước vào cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư với sự phát triển mạnh mẽ của nhiều công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, điện toán đám mây, Internet vạn vật, công nghệ chuỗi khối và các hệ thống kết nối thông minh, tạo ra những thay đổi sâu sắc trên mọi lĩnh vực của đời sống kinh tế - xã hội.

Theo Cục trưởng Hồ Quang Huy, các thành tựu công nghệ mang lại nhiều lợi ích to lớn, giúp con người kết nối thuận tiện hơn, nâng cao năng lực sản xuất, quản lý và cung cấp dịch vụ, mở rộng thị trường và thúc đẩy các phương thức giao dịch điện tử, thanh toán số ngày càng phổ biến. Tuy nhiên, cùng với những cơ hội đó là hàng loạt thách thức mới như nguy cơ lạm dụng công nghệ để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật, xâm phạm dữ liệu cá nhân, đe dọa an ninh mạng, phát tán thông tin sai lệch và đặt ra những yêu cầu mới đối với hệ thống pháp luật cũng như cơ chế quản lý nhà nước.

Đồng chí Hồ Quang Huy, Cục trưởng Cục Kiểm tra văn bản và Tổ chức thi hành pháp luật, Bộ Tư pháp dự và chủ trì Hội thảo

Đáng chú ý, sự phát triển của không gian mạng làm gia tăng loại tội phạm công nghệ cao, tội phạm mạng và nhiều dạng tội phạm mới phát sinh trên môi trường số. Các công nghệ hiện đại tạo không gian mạng rộng lớn, phức tạp, mang tính xuyên biên giới, làm thay đổi phương thức thực hiện hành vi phạm tội, đồng thời đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với công tác phòng ngừa, phát hiện, điều tra, truy tố, xét xử cũng như hợp tác quốc tế trong đấu tranh phòng, chống tội phạm.

Đối với Việt Nam, đồng chí Hồ Quang Huy cho rằng, đất nước đang trong giai đoạn chuyển đổi số mạnh mẽ. Chuyển đổi số không chỉ là mục tiêu trước mắt mà còn là chiến lược phát triển dài hạn, đóng vai trò động lực quan trọng để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng nhanh và bền vững. Sự phát triển của Internet, thiết bị thông minh, thương mại điện tử, ngân hàng số và thanh toán không dùng tiền mặt đã góp phần hình thành nền kinh tế số ngày càng phát triển.

Đầu năm 2024, Việt Nam có khoảng 78,44 triệu người sử dụng Internet, tương đương gần 80% dân số. Tỷ lệ sở hữu điện thoại thông minh và độ phủ sóng mạng 4G, 5G thuộc nhóm cao trong khu vực. Người dân ngày càng quen thuộc với các phương thức thanh toán số như quét mã QR, ví điện tử và dịch vụ ngân hàng số. Thương mại điện tử cũng tăng trưởng mạnh, đưa Việt Nam trở thành một trong những thị trường kinh tế số phát triển nhanh nhất Đông Nam Á.

Quang cảnh Hội thảo

Theo Cục trưởng Hồ Quang Huy, Hội thảo tập trung vào bốn nhóm nội dung trọng tâm, gồm: (i) làm rõ những vấn đề lý luận về tội phạm mới trên không gian mạng; (ii) đánh giá thực trạng pháp luật Việt Nam liên quan đến xử lý loại tội phạm này; (iii) nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế và thực tiễn hợp tác quốc tế của Việt Nam; (iv) phân tích thực tiễn phát hiện, điều tra, truy tố, xét xử và dự báo xu hướng phát triển của các loại tội phạm mới trên không gian mạng trong thời gian tới.

Phát biểu tại Hội thảo, TS. Nguyễn Quý Khuyến, Trưởng Bộ môn Pháp luật Tố tụng hình sự và thi hành án, Khoa Pháp luật Hình sự và kiểm sát hình sự, Trường Đại học Kiểm sát Hà Nội cho rằng, tội phạm mới trên không gian mạng là hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong Bộ luật Hình sự, do cá nhân hoặc tổ chức thực hiện trên không gian mạng bằng việc sử dụng công nghệ thông tin hoặc phương tiện điện tử.

Theo đó, dựa vào các dấu hiệu định tội và định khung hình phạt được quy định trong Bộ luật hình sự, chúng tội phân loại tội phạm mới trên không gian mạng làm 03 nhóm sau:

Thứ nhất, tội phạm trong lĩnh vực công nghệ thông tin, mạng viễn thông, trong đó việc sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử là dấu hiệu định tội.

Thứ hai, tội phạm mới trên không gian mạng là các tội sử dụng không gian mạng, công nghệ thông tin hoặc phương tiện điện tử để thực hiện tội phạm khác mà Bộ luật hình sự có quy định việc sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử phạm tội là tình tiết tăng nặng định khung hình phạt.

Thứ ba, các tội phạm khác được thực hiện trong môi trường không gian mạng, nhưng Bộ luật Hình sự không quy định đây là tình tiết định tội hoặc định khung.

Các đại biểu tham dự phát biểu tại Hội thảo

Từ thực tiễn phát hiện, điều tra, khởi tố tội phạm mới trên không gian mạng của Việt Nam, đại diện Cục An ninh mạng và Phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Bộ Công an cho biết, trong những năm gần đây, tình hình tội phạm lừa đảo chiếm đoạt tài sản trên không gian mạng tiếp tục diễn biến phức tạp, đặc biệt từ sau khi Chính phủ Campuchia có nhiều biện pháp quyết liệt, phối hợp với cơ quan chức năng các nước như Trung Quốc, Hàn Quốc, Việt Nam... trong đấu tranh, triệt phá các tổ chức tội phạm lừa đảo hoạt động trên lãnh thổ quốc gia này.

Chính vì vậy, cần đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức của Nhân dân về các phương thức, thủ đoạn mới của tội phạm sử dụng không gian mạng lừa đảo chiếm đoạt tài sản, tập trung tuyên truyền các vụ án, vụ việc điển hình để người dân nâng cao nhận thức, đề cao tinh thần cảnh giác và kịp thời tố giác với cơ quan công an các hành vi vi phạm pháp luật. Tập trung tuyên truyền sâu rộng dưới nhiều hình thức phong phú, đa dạng; nhân rộng những cách làm hay, sáng tạo mang lại hiệu quả cao.

Các Bộ, ngành có liên quan cần rà soát, hoàn thiện hệ thống pháp luật trên các lĩnh vực viễn thông, ngân hàng, thanh toán trực tuyến, giao dịch tiền ảo, tiền điện tử và ngoại hối; kịp thời khắc phục những sơ hở mà tội phạm lừa đảo chiếm đoạt tài sản trên không gian mạng có thể lợi dụng thực hiện và che giấu tội phạm.