Quan điểm, chỉ dẫn của Chủ tịch Hồ Chí Minh về công tác tuyên truyền, vận động quần chúng nhân dân- Một số vấn đề đặt ra
12/12/2025
Công tác tuyên truyền có ý nghĩa quan trọng trong truyền tải nội dung, thông điệp chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước đến nhân dân, từ đó vận động nhân dân đồng lòng thực hiện, vì mục tiêu xây dựng, bảo vệ và phát triển đất nước.
Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn đề cao và chỉ rõ vai trò, yêu cầu cốt lõi của công tác tuyên truyền. Trong bối cảnh hội nhập, chuyển đổi số và phát triển kinh tế - xã hội hiện nay, việc nghiên cứu, vận dụng sáng tạo quan điểm, chỉ dẫn của Người về công tác tuyên truyền có ý nghĩa quan trọng.
Quan điểm, chỉ dẫn của Chủ tịch Hồ Chí Minh về công tác tuyên truyền, vận động quần chúng nhân dân
Tuyên truyền gắn với quá trình truyền tải, phổ biến thông tin, quan điểm, tư tưởng, lập trường chính trị một cách hệ thống, chỉ ra tính đúng đắn của quan điểm, tư tưởng, lập trường chính trị nhằm định hướng dư luận xã hội, giáo dục, thuyết phục người tiếp nhận, tin tưởng và hành động theo mục tiêu, kế hoạch đề ra, bảo đảm thực hiện thành công đường lối, chính sách của chính quyền. Sinh thời, V.I. Lê-nin từng nhấn mạnh: “Nhiệm vụ thứ nhất của bất cứ một chính đảng nào có trọng trách đối với tương lai là thuyết phục cho đa số nhân dân thấy được sự đúng đắn của cương lĩnh và sách lược của mình”(1).
Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn truyền đạt hiệu quả chủ nghĩa Mác - Lê-nin, đường lối cách mạng bằng ngôn ngữ bình dị, gần gũi, dễ hiểu, dễ nhớ, qua đó tạo dựng niềm tin và sức mạnh khối đại đoàn kết toàn dân tộc, mở đường cho thắng lợi của cách mạng Việt Nam. Quan điểm, chỉ dẫn của Người về công tác tuyên truyền, vận động quần chúng nhân dân được thể hiện ở một số nội dung cốt lõi:
Thứ nhất, tuyên truyền là cầu nối giữa Đảng, chính quyền và nhân dân, giữa chủ trương, kế hoạch hoạt động đến thực tiễn triển khai, thực hiện. Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh: “phải liên lạc mật thiết với dân chúng. Không được rời xa dân chúng. Rời xa dân chúng là cô độc. Cô độc thì nhất định thất bại”(2). Đảng có vai trò quan trọng trong sự nghiệp cách mạng, trực tiếp tổ chức, lãnh đạo, đề ra chính sách, chiến lược, quần chúng nhân dân là chủ thể thực hiện, quyết định sự thành bại của mọi đường lối, chính sách; bởi vậy, công tác tuyên truyền mang sứ mệnh giải thích, truyền đạt và chuyển hóa tư tưởng, lý luận thành nhận thức, niềm tin và hành động của nhân dân. Người chỉ rõ “Tuyên truyền là đem một việc gì nói cho dân hiểu, dân nhớ, dân theo, dân làm. Nếu không đạt được mục đích đó, là tuyên truyền thất bại”(3). Nhờ tuyên truyền, nhân dân hiểu rõ mục tiêu, lợi ích của chính sách, ủng hộ và tự giác thực hiện; cán bộ thấu hiểu tâm tư, phản hồi của người dân để điều chỉnh chính sách sát thực tế, tạo sự đồng thuận xã hội. Khi thông tin đầy đủ, rõ ràng, hợp lý được người dân tiếp nhận, niềm tin vào sự lãnh đạo của Đảng được củng cố, thông tin sai lệch, xuyên tạc bị ngăn chặn, loại bỏ, khối đại đoàn kết toàn dân tộc được tăng cường.
Thứ hai, tuyên truyền phải lấy lợi ích của nhân dân làm mục đích cao nhất, gắn chặt với nhu cầu chính đáng, mối quan tâm thường nhật của nhân dân. Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn coi trọng vai trò trung tâm của nhân dân trong sự nghiệp cách mạng và quá trình thực hiện chủ trương, đường lối của Đảng; do đó, công tác tuyên truyền phải xuất phát từ nhu cầu, lợi ích và nguyện vọng chính đáng của nhân dân. Công tác tuyên truyền phải hướng tới giải quyết vấn đề hiệu quả, nâng cao đời sống người dân; thiết thực, đúng mối quan tâm, như việc làm, thu nhập, tình hình thực tế y tế, giáo dục, môi trường,... Người cho rằng “không thể chỉ dùng báo chương, sách vở, mít tinh, khẩu hiệu, truyền đơn, chỉ thị mà đủ. Trước nhất là phải tìm mọi cách giải thích cho mỗi một người dân hiểu rõ ràng: Việc đó là lợi ích cho họ và nhiệm vụ của họ, họ phải hăng hái làm cho kỳ được”(4). Thực tế chứng minh rõ rằng nếu không đặt nhu cầu của người dân lên hàng đầu thì tuyên truyền chỉ là khẩu hiệu hình thức, thiếu tính thuyết phục; do đó, phải chú trọng tiếp xúc trực tiếp, lắng nghe, khảo sát các nhóm, tầng lớp người dân, tổ chức đối thoại, lấy ý kiến phản hồi. Tuyên truyền cần gắn chặt với thực tiễn và đời sống nhân dân, cụ thể hóa chủ trương, chính sách bằng ví dụ, mô hình, số liệu thật..., tránh lý thuyết trừu tượng, viển vông. Nội dung tuyên truyền phản ánh đúng những gì đang diễn ra trong xã hội, đặc biệt là vấn đề dân sinh, an sinh, phát triển kinh tế, văn hóa, giáo dục..., tập trung vào những điều người dân quan tâm, mong muốn được giải quyết.
Thứ ba, tuyên truyền phải thống nhất giữa lý luận và thực tiễn - yêu cầu bắt buộc để tránh giáo điều, khô cứng, trở thành động lực thúc đẩy hành động cách mạng, góp phần đưa chủ trương, đường lối của Đảng vào cuộc sống. Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “Học để mà làm. Lý luận đi đôi với thực tiễn”(5) và phê phán gay gắt tình trạng “nói lý luận cao xa, nhưng không sát với đời sống”. Chỉ khi lý luận được cụ thể hóa sinh động, gần gũi thì mới đi sâu vào nhận thức và tình cảm của người dân, tạo ra hành động tự giác; đồng thời, giúp Đảng điều chỉnh chính sách phù hợp với nguyện vọng nhân dân, loại bỏ nội dung xa rời thực tế. Hiệu quả tuyên truyền sẽ tạo dựng niềm tin, để nhân dân sẵn sàng đóng góp sức người, sức của cùng xây dựng đất nước.
Thứ tư, cách tuyên truyền phải đa dạng, linh hoạt, nội dung tuyên truyền phải ngắn gọn, dễ hiểu, phù hợp với trình độ dân trí. Chủ tịch Hồ Chí Minh nhiều lần phê phán thói viết dài mà sáo rỗng, yêu cầu viết và nói vắn tắt, nhưng cần có nội dung bởi mục tiêu cuối cùng của tuyên truyền là tạo chuyển hóa nhận thức thành hành động. Ngôn ngữ tuyên truyền phải trung thực, tránh giáo điều, khẩu hiệu và “nói việc gì thì nói rất giản tiện, mau mắn, chắc chắn như 2 lần 2 là 4, không tô vẽ trang hoàng gì cả”(6). Tuyên truyền phải gần gũi với văn hóa, ngôn ngữ của nhân dân nên cán bộ tuyên truyền phải học cách nói cho giản dị, dễ hiểu, hợp với trình độ người nghe, “sao cho người ta hiểu được, hiểu để làm. Vì thế tuyên truyền phải thiết thực. Không phải tuyên truyền để mà tuyên truyền”(7). Chủ tịch Hồ Chí Minh nhắc nhở người tuyên truyền phải luôn tự hỏi: “Viết cho ai xem? Nói cho ai nghe? Nếu không vậy, thì cũng như cố ý không muốn cho người ta nghe, không muốn cho người ta xem”(8). Điểm đáng lưu ý khác, cần chú trọng cách thức trình bày vấn đề, phải “giải đơn, rõ ràng, thiết thực... Chớ nói ngoài đề, chớ lắp đi lắp lại. Chớ nói quá một tiếng đồng hồ, vì nói dài thì người ta chán”(9).
Thứ năm, chú trọng phát huy vai trò nêu gương của cán bộ, đảng viên để tăng cường hiệu quả nhiệm vụ tuyên truyền, vận động quần chúng nhân dân. Chủ tịch Hồ Chí Minh cho rằng “các dân tộc phương Đông đều giàu tình cảm, và đối với họ một tấm gương sống còn có giá trị hơn một trăm bài diễn văn tuyên truyền”(10), do đó phải xem “nêu gương” là một trong những việc làm quan trọng, uy tín, hữu hiệu và thiết thực nhất trong tuyên truyền, thuyết phục, tạo niềm tin trong nhân dân. Nêu gương phải được thể hiện ở tinh thần “lo trước thiên hạ, vui sau thiên hạ”, gương mẫu thực hiện nghiêm túc chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, chủ động cống hiến lợi ích cho sự nghiệp chung để nhân dân noi theo. Nói thì phải làm, có đạo đức cách mạng, giữ chữ tín trong thực thi công vụ, tránh bệnh hình thức, nói suông, hô hào khẩu hiệu sáo rỗng, bởi tuyên truyền “phải miệng nói tay làm, phải tùy hoàn cảnh mà tổ chức giúp đỡ nhân dân thật sự, không phải chỉ dân vận bằng diễn thuyết”(11). Người cũng nhấn mạnh cán bộ tuyên truyền phải dấn thân trong công việc, “Nếu miệng thì tuyên truyền bảo người ta siêng làm, mà tự mình thì ăn trưa, ngủ trễ; bảo người ta tiết kiệm, mà tự mình thì xa xỉ, lung tung, thì tuyên truyền một trăm năm cũng vô ích”(12).
Một số kết quả đạt được thời gian qua
Một là, công tác tuyên truyền đã chuyển tải các nội dung chủ trương, chính sách một cách rõ ràng, súc tích, dễ hiểu cho từng đối tượng, chỉ ra tính đúng đắn của đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, góp phần định hướng dư luận xã hội, giáo dục, thuyết phục người tiếp nhận, tin tưởng và hành động theo mục tiêu, kế hoạch đề ra, bảo đảm thực hiện thành công đường lối, chính sách của Đảng, Nhà nước; đấu tranh chống các quan điểm sai trái của các thế lực thù địch. Đội ngũ cán bộ tuyên truyền sử dụng ngôn ngữ gần gũi, bình dị, hạn chế từ ngữ chuyên môn khó hiểu, khô khan, trừu tượng, hàn lâm; nội dung tuyên truyền tập trung vào nhiều vấn đề cốt lõi, không dàn trải, dài dòng gây nhàm chán; sử dụng hiệu quả hình ảnh, ví dụ thực tế nên người dân dễ liên hệ với đời sống. Quan trọng hơn, việc lựa chọn cách diễn đạt phù hợp từng đối tượng, như nông dân, công nhân, học sinh, đồng bào dân tộc thiểu số... đã giúp thông tin được tiếp nhận hiệu quả. Chẳng hạn, khi tuyên truyền về chuyển đổi số, cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, đội ngũ tuyên truyền giải thích cụ thể, chi tiết, lồng ghép trực tiếp đến vấn đề dân sinh, như cách làm căn cước công dân trực tuyến, thanh toán không dùng tiền mặt, sử dụng ứng dụng hành chính công,... để người dân thấy rõ lợi ích, tính đúng đắn của đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và chủ động tham gia.
Hai là, nội dung chính sách được thông tin bằng ví dụ cụ thể, gần gũi với đời sống của người dân, không chỉ nói lý thuyết, đọc nguyên văn văn bản chính sách. Việc sử dụng hình ảnh, ngôn ngữ gần gũi với công việc, mối quan tâm hằng ngày đã giúp người dân dễ hiểu, dễ liên hệ và tăng niềm tin vào chính sách. Chú trọng giải thích ý nghĩa, tầm quan trọng của chính sách, lý do ban hành cũng như vai trò của chính sách đối với từng nhóm đối tượng và toàn xã hội, từ đó người dân hiểu rõ chính sách giải quyết vấn đề gì, ai được hưởng lợi nên chủ động, tự nguyện thực hiện, tạo sự thống nhất trong nhận thức và hành động. Qua đó, tạo niềm tin, thúc đẩy sự đồng thuận xã hội, góp phần thực hiện hiệu quả và bền vững chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước. Ví dụ, trong giai đoạn phòng, chống dịch bệnh COVID-19, các khẩu hiệu, như “ở nhà là bảo vệ cộng đồng”, “đeo khẩu trang vì người thân” được người dân ủng hộ, tích cực thực hiện thông điệp “5K”, tuân thủ giãn cách.
Ba là, công tác tuyên truyền có sự đổi mới, ứng dụng công nghệ thông tin, mạng xã hội để lan tỏa nhanh chóng, kết hợp nhuần nhuyễn giữa tuyên truyền miệng, truyền thông đại chúng (báo, đài, internet) và hình thức trực quan (áp phích, tranh cổ động), cụ thể: 1- Tuyên truyền miệng do cán bộ, báo cáo viên trực tiếp truyền đạt tại hội nghị, tổ dân phố, lớp học, gặp gỡ người dân,... tạo không khí sự gần gũi, dễ tương tác, phản hồi kịp thời (phù hợp với người cao tuổi, vùng nông thôn, vùng sâu xa,...); 2- Truyền thông đại chúng qua truyền hình, phát thanh, báo chí, nền tảng mạng xã hội (Facebook, Zalo, Youtube, Tiktok...) với ưu thế lan tỏa nhanh, phạm vi rộng, phù hợp với giới trẻ, công nhân, cư dân đô thị,...; 3- Tuyên truyền trực quan, như pa-nô, áp phích, tranh cổ động, bảng tin... là hình thức trực tiếp, dễ nhớ, dễ tiếp cận tại nơi công cộng, như trường học, chợ, trạm y tế. Phần lớn cán bộ tuyên truyền sử dụng hiệu quả các nền tảng, ứng dụng, như trang web, thư điện tử (email), trình chiếu, trực tuyến (livestream), phần mềm tuyên truyền, chatbot, ứng dụng điện thoại,... để bảo đảm khả năng tiếp cận rộng, đặc biệt hiệu quả trong tình huống khẩn cấp hoặc khi ban hành chính sách mới. Ví dụ, trong đại dịch COVID-19, Bộ Y tế cùng cơ quan chức năng đã phát huy hiệu quả clip 5K trên Tiktok, thông báo dịch qua Zalo, phát thanh loa phường, tranh cổ động...
Bốn là, vai trò của cán bộ cơ sở, báo cáo viên, tuyên truyền viên - những người gần dân, sát dân được phát huy tối đa, bảo đảm là cầu nối giữa Đảng, chính quyền và nhân dân. Đây là đội ngũ giữ vai trò then chốt trong việc chuyển tải chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước đến với người dân hiệu quả, thiết thực và thuyết phục(13). Trong đó, cán bộ cơ sở có ưu thế nổi trội, như “gần dân, nói tiếng nói của dân”, truyền đạt dễ hiểu, dễ nhớ, kịp thời định hướng dư luận, phản bác thông tin sai lệch; phát huy tốt vai trò “tai, mắt, miệng” của Đảng ở cơ sở, góp phần tạo đồng thuận xã hội và lan tỏa chính sách sâu rộng trong nhân dân.
Năm là, phương pháp tuyên truyền được thực hiện khoa học, bài bản, không nóng vội mà kiên trì, phù hợp với từng thời điểm và đối tượng; truyền đạt thông tin đều đặn, nhẹ nhàng, nhưng liên tục, tạo sự “thấm dần” vào nhận thức, hành động của người dân. Tuyên truyền gắn với hướng dẫn hành động cụ thể người tuyên truyền “phải làm gì” và “làm như thế nào”, từng bước cụ thể về thủ tục, thời gian, địa điểm, người liên hệ, từ đó giúp nhân dân không rơi vào trạng thái lúng túng, tăng hiệu quả thực thi chính sách. Khi phòng, chống dịch bệnh COVID-19, cán bộ tuyên truyền không chỉ nói “phải đeo khẩu trang”, mà còn giải thích hiệu quả phòng, chống dịch bệnh của việc đeo khẩu trang, phát khẩu trang miễn phí, hướng dẫn cách đeo khẩu trang đúng cho người dân. Cùng với đó, phương pháp nêu gương người tốt, việc tốt để lan tỏa tinh thần thực hiện chủ trương, chính sách cũng được nhấn mạnh, truyền cảm hứng trong công tác tuyên truyền.
Một số bất cập, hạn chế
Mặc dù có nhiều đổi mới với kết quả đáng ghi nhận, song hiện nay công tác tuyên truyền vẫn còn một số hạn chế. Nội dung tuyên truyền có nơi, có lúc còn khô khan, thiếu hấp dẫn và chưa gần gũi với đời sống nhân dân; phương thức truyền đạt nặng về lý thuyết, thiếu đổi mới, chưa gắn với tâm lý, nhu cầu của từng nhóm đối tượng, dẫn đến hiệu quả chưa cao. Việc xử lý thông tin sai lệch, xuyên tạc trên không gian mạng chưa tốt; việc ứng dụng công nghệ chưa chuyên nghiệp. Một bộ phận cán bộ làm công tác tuyên truyền thiếu kỹ năng truyền thông hiện đại, đặc biệt là kỹ năng số; chưa bắt nhịp được với giới trẻ và nhóm công chúng đặc thù; công tác nắm bắt dư luận trước sự kiện, tình huống bất ngờ để nhanh chóng điều chỉnh, phản hồi thông tin chưa kịp thời(14). Nguồn lực cho truyền thông còn thiếu thốn, thiếu đồng bộ giữa các cấp, ngành, một số địa phương, đơn vị chưa quan tâm đúng mức, dẫn đến công tác tuyên truyền thiếu chiều sâu và sức lan tỏa.
Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư với sự bùng nổ của khoa học - công nghệ đang tạo ra thay đổi sâu sắc đối với đời sống kinh tế - xã hội. Sự phát triển vượt bậc của internet, trí tuệ nhân tạo (AI), mạng xã hội khiến phương thức truyền thông truyền thống giảm dần ảnh hưởng. Điều này đặt ra yêu cầu mới, ngày càng cao đối với công tác tuyên truyền. Công tác tuyên truyền trước đây chủ yếu dựa vào báo in, phát thanh, truyền hình nên việc kiểm soát thông tin bảo đảm chặt chẽ, nhưng hiện nay, sự lan truyền nhanh chóng của thông tin trên nền tảng mạng xã hội đặt ra thách thức ngày càng cao về việc bảo đảm hiệu quả tuyên truyền trong bối cảnh mới.
Tựu chung, tình hình mới đặt ra các vấn đề lớn cho công tác tuyên truyền: 1- Tốc độ và tính lan tỏa nhanh của thông tin. Thông tin sai lệch có thể lan truyền trên không gian mạng nhanh hơn rất nhiều so với khả năng phản hồi từ cơ quan chức năng, đòi hỏi đội ngũ tuyên truyền chủ động, linh hoạt, xử lý kịp thời và chính xác vấn đề phát sinh; 2- Tính cá nhân hóa và phân mảnh trong tiếp nhận thông tin. Công chúng hiện đại tiếp cận thông tin theo sở thích và thuật toán. Muốn hiệu quả, tuyên truyền cần “nói đúng ngôn ngữ”, chọn đúng kênh và hình thức phù hợp với từng nhóm đối tượng. Việc chỉ dựa vào ngôn ngữ, quy định trong văn bản hoặc phát biểu khô khan sẽ giám tính hấp dẫn công chúng.
Một số vấn đề đặt ra đối với việc vận dụng, phát triển trong giai đoạn cách mạng hiện nay
Thứ nhất, nghiêm túc quán triệt, triển khai hiệu quả chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về công tác tuyên truyền nói chung, truyền thông chính sách nói riêng(15). Kiên định nguyên tắc linh hoạt đổi mới nội dung và phương thức tuyên truyền đối với từng bối cảnh, vấn đề, đối tượng cụ thể trên tinh thần “không thể đi theo lối mòn cũ. Chúng ta phải dám nghĩ lớn, hành động lớn, thực hiện những cải cách lớn với quyết tâm chính trị cao nhất và nỗ lực bền bỉ nhất”(16). Nội dung tuyên truyền phải phù hợp với thực tiễn, sát nhu cầu, nguyện vọng nhân dân; tập trung vào vấn đề được quan tâm sâu sắc của từng nhóm đối tượng, từng địa phương, vùng, miền,... Cần cập nhật nhanh chóng, kịp thời chủ trương, chính sách mới để truyền tải rõ ràng, chính xác, không sai lệch, giúp người dân hiểu đúng, hiểu đủ để thực hiện; kết hợp chặt chẽ giữa kiến thức lý luận và ví dụ cụ thể, tình huống thực tế dễ hiểu, dễ áp dụng nhằm tăng tính thuyết phục và sức lan tỏa. Chú trọng phổ biến giá trị văn hóa, đạo đức, tổ chức phong trào thi đua, nêu gương người tốt, việc tốt... để tạo nên bức tranh toàn diện về công cuộc xây dựng và phát triển đất nước. Tăng cường tương tác, lắng nghe phản hồi từ phía nhân dân, nghiên cứu, tạo các kênh để nhân dân đặt câu hỏi, trao đổi, góp ý qua các buổi đối thoại, diễn đàn trực tuyến hoặc trực tiếp để làm rõ vướng mắc, nâng cao hiệu quả tuyên truyền. Tuyên truyền đa dạng theo nhóm, cần phân loại nội dung và cách tiếp cận phù hợp với từng đối tượng (người cao tuổi, thanh niên, đồng bào dân tộc thiểu số, người lao động...) để bảo đảm thông tin được tiếp nhận hiệu quả. Tăng cường tuyên truyền trải nghiệm, thực hành thông qua kết hợp với hoạt động thực tế, như tập huấn, hội thi, ngày hội, tạo cơ hội cho người dân trực tiếp trải nghiệm, tiếp thu và thực hiện chính sách.
Thứ hai, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ làm công tác tuyên truyền. Đội ngũ cán bộ tuyên truyền là cầu nối giữa Đảng đến với nhân dân, đóng vai trò then chốt trong việc đưa chủ trương, chính sách của Đảng vào đời sống xã hội, do đó phải không ngừng nâng cao bản lĩnh chính trị, năng lực, kỹ năng và đạo đức. Chủ động xây dựng kế hoạch hợp lý, tránh tâm lý, thói quen hành động tùy tiện, làm lấy lệ, không đến nơi, đến chốn, phải “xét kỹ hoàn cảnh mà sắp đặt công việc cho đúng. Việc chính, việc gấp thì làm trước. Không nên luộm thuộm, không có kế hoạch... thành thử việc nào cũng là việc chính, lộn xộn, không ngăn nắp”(17). Tổ chức thường xuyên các lớp bồi dưỡng, đào tạo nghiệp vụ tuyên truyền, cập nhật kiến thức mới, kỹ năng sử dụng công nghệ thông tin và mạng xã hội; lựa chọn cán bộ có năng lực, phẩm chất và hiểu biết sâu sắc về địa phương, gần dân. Tăng cường kiểm tra, đánh giá, kịp thời động viên, khen thưởng cán bộ tuyên truyền xuất sắc để khích lệ tinh thần làm việc theo hướng chuyên nghiệp, hiệu quả hơn, đáp ứng tốt yêu cầu công việc. Cán bộ tuyên truyền không chỉ là người “đọc bài”, mà cần có kỹ năng truyền thông, phản biện, thuyết trình, viết tin, làm clip ngắn, xử lý khủng hoảng thông tin, phản bác thông tin sai lệch; là người gần dân, có bản lĩnh chính trị và luôn ý thức rằng nếu thiếu năng lực điều tra, phân tách, nghiên cứu, hiểu biết quần chúng mà chỉ gặp sao nói vậy, bạ gì viết nấy sẽ nhất định thất bại(18) .
Mỗi cán bộ tuyên truyền phải mang trong mình lòng “nhiệt tình cách mạng, tình thương yêu chân thành”(19), nắm chắc đường lối, chủ trương của Đảng, hiểu sâu sắc nghị quyết, văn kiện để truyền đạt đúng, đủ, dễ hiểu; gắn bó mật thiết với cơ sở để hiểu được văn hóa, ngôn ngữ, tập tục của từng địa phương, nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của nhân dân. Trong bối cảnh chuyển đổi số, phương châm “ngắn, gọn, dễ hiểu, thiết thực” trong tuyên truyền theo tư tưởng Hồ Chí Minh cần được bảo đảm, đồng thời cần tăng cường đầu tư sản phẩm truyền thông hiện đại (infographic, video ngắn, bài viết mạng xã hội...). Khắc phục tình trạng cán bộ tuyên truyền sử dụng ngôn ngữ hàn lâm, trừu tượng, hành chính, giáo điều; khuyến khích cán bộ sáng tạo biện pháp truyền tải nội dung đi đôi với thực hiện tốt chính sách.
Thứ ba, gắn công tác tuyên truyền với nêu gương, hành động thực tiễn. Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh: “Dân vận khéo thì việc gì cũng thành công”(20); do đó, tuyên truyền phải gắn với việc cụ thể hóa bằng hành động phù hợp với thực tiễn địa phương, cơ sở. Muốn nâng cao hiệu quả tuyên truyền, cần đồng bộ từ nội dung, phương pháp đến tổ chức thực hiện. Tuyên truyền phải đi kèm hướng dẫn cụ thể: “nói gì và làm thế nào”, cung cấp đầy đủ thông tin về thủ tục, địa điểm, người hỗ trợ, sử dụng đa dạng hình thức (văn bản, video, tờ rơi, hỗ trợ trực tiếp). Kết hợp tuyên truyền với vận động và hành động gương mẫu, lan tỏa từ gương điển hình, trước hết là đội ngũ cán bộ, đảng viên, người đứng đầu, cán bộ có chức vụ càng cao càng phải gương mẫu để việc nêu gương thực sự trở thành một nội dung quan trọng trong hoạt động tuyên truyền, khẳng định vai trò tiên phong, tạo sức lan tỏa, thúc đẩy phong trào thi đua xây dựng đất nước.
Thứ tư, tăng cường kiểm tra, giám sát nghiêm túc công tác tuyên truyền. Cần xây dựng kế hoạch, cơ chế bài bản, cụ thể, khoa học và phù hợp với từng cấp, lĩnh vực, xác định rõ nội dung, thời gian, đơn vị phụ trách. Kết hợp nhiều hình thức kiểm tra, như dự họp, khảo sát thực địa, lấy ý kiến phản hồi của người dân qua phiếu khảo sát, đối thoại, theo dõi hoạt động trên nền tảng số. Nghiên cứu, xây dựng bộ tiêu chí đánh giá hiệu quả tuyên truyền, như số người tiếp cận, mức độ hiểu, tỷ lệ hành động sau tuyên truyền, phản hồi tích cực hay tiêu cực từ cộng đồng; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong giám sát, như phần mềm báo cáo nhanh, khảo sát trực tuyến, chatbot hỏi đáp; theo dõi tương tác qua mạng xã hội, phân tích dữ liệu số. Phát huy vai trò giám sát của cấp ủy, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức đoàn thể, nhất là ở cơ sở; thực hiện sơ kết, tổng kết định kỳ, công khai kết quả, khen thưởng đơn vị làm tốt, xử lý nghiêm nơi làm hình thức, đối phó.
Thứ năm, tập trung ứng dụng khoa học công nghệ, đa dạng hóa kênh thông tin. Thực tiễn cho thấy, để phát huy đầy đủ hiệu quả truyên truyền, cần kết hợp đồng bộ, sáng tạo nhiều phương thức tuyên truyền, phù hợp với từng địa phương và từng nhóm dân cư; duy trì vai trò định hướng trong không gian số, coi đó là nhiệm vụ then chốt của công tác tuyên truyền trong thời đại mới. Hiện nay, công cụ phân tích hành vi người dùng cho phép xây dựng nội dung hiệu quả, đúng đối tượng và đo lường chính xác tác động truyền thông. Đây là yếu tố cần được khai thác, phát huy. Đồng thời, chuẩn bị kỹ lưỡng để đón đầu, thích ứng xu thế truyền thông mới. Muốn vậy, cần xây dựng đội ngũ truyền thông hiện đại, bản lĩnh, linh hoạt, sáng tạo và am hiểu công nghệ, sử dụng mạng xã hội một cách chủ động, đúng định hướng; tiếp tục phát triển công nghệ với VR (thực tế ảo), AR (thực tế tăng cường) hay metaverse (vũ trụ ảo) để không bị tụt hậu./.
---------------
(1) V.I. Lê-nin: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2006, t. 36, tr. 208
(2) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, t. 5, tr. 278
(3) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 5, tr. 191
(4) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 6, tr. 232 - 233
(5) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.11, tr. 611
(6) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 2, tr. 283
(7) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.14, tr. 159
(8), (9) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 5, tr. 340, 191
(10) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 1, tr. 284
(11) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 7, tr. 219
(12) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 5, tr. 126
(13) Cụ thể: Cán bộ cơ sở (bí thư chi bộ, trưởng thôn, tổ trưởng dân phố...) là người gần dân, hiểu dân, nắm rõ đặc điểm địa phương, tâm tư, nguyện vọng của người dân; báo cáo viên là người được phân công tuyên truyền hệ thống, bài bản, giúp phổ biến chính sách một cách chính xác, có căn cứ; tuyên truyền viên nhân dân là cá nhân gương mẫu, có uy tín trong cộng đồng, như già làng, người cao tuổi, cựu chiến binh, hội viên phụ nữ,... đều được vận động, phát huy vai trò
(14) Xem: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2021, t. I, tr. 91
(15) Như Chỉ thị số 28-CT/TW, ngày 16-9-2013, của Ban Bí thư khóa XI, “Về tăng cường công tác bảo đảm an toàn thông tin mạng”; Quyết định số 874/QĐ-BTTTT, ngày 17-6-2021, của Bộ Thông tin và Truyền thông, “Về việc ban hành Bộ quy tắc ứng xử trên mạng xã hội”; Chỉ thị số 12/CT-TTg, ngày 12-5-2021, của Thủ tướng Chính phủ, “Về tăng cường công tác tuyên truyền, định hướng hoạt động truyền thông, báo chí phục vụ nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc; kịp thời chấn chỉnh và xử lý các vi phạm trong hoạt động báo chí, truyền thông”; Chỉ thị số 7/CT-TTg, ngày 21-3-2023, của Thủ tướng Chính phủ, “Về việc tăng cường công tác truyền thông chính sách”; Quyết định số 407/QĐ-TTg, ngày 30-3-2022, của Thủ tướng Chính phủ, “Về phê duyệt Đề án “Tổ chức truyền thông chính sách có tác động lớn đến xã hội trong quá trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật giai đoạn 2022 - 2027””; Chỉ thị số 30-CT/TW, ngày 5-2-2024, của Ban Bí thư, “Về công tác tuyên truyền miệng trong tình hình mới”,...
(16) Xem: GS. TS. Tô Lâm: “Toàn Đảng, toàn dân, toàn quân chủ động, sáng tạo, đoàn kết thi đua yêu nước, quyết tâm triển khai thực hiện thắng lợi các Nghị quyết quan trọng của Bộ Chính trị, tạo động lực mạnh mẽ đưa đất nước ta tiến lên trong kỷ nguyên mới”, Tạp chí Cộng sản, số 1063, tháng 6-2025, tr. 4
(17) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 5, tr. 332
(18) Xem: Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 5, tr. 340
(19) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 14, tr. 159
(20) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 6, tr. 234
Tuyên truyền gắn với quá trình truyền tải, phổ biến thông tin, quan điểm, tư tưởng, lập trường chính trị một cách hệ thống, chỉ ra tính đúng đắn của quan điểm, tư tưởng, lập trường chính trị nhằm định hướng dư luận xã hội, giáo dục, thuyết phục người tiếp nhận, tin tưởng và hành động theo mục tiêu, kế hoạch đề ra, bảo đảm thực hiện thành công đường lối, chính sách của chính quyền. Sinh thời, V.I. Lê-nin từng nhấn mạnh: “Nhiệm vụ thứ nhất của bất cứ một chính đảng nào có trọng trách đối với tương lai là thuyết phục cho đa số nhân dân thấy được sự đúng đắn của cương lĩnh và sách lược của mình”(1).
Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn truyền đạt hiệu quả chủ nghĩa Mác - Lê-nin, đường lối cách mạng bằng ngôn ngữ bình dị, gần gũi, dễ hiểu, dễ nhớ, qua đó tạo dựng niềm tin và sức mạnh khối đại đoàn kết toàn dân tộc, mở đường cho thắng lợi của cách mạng Việt Nam. Quan điểm, chỉ dẫn của Người về công tác tuyên truyền, vận động quần chúng nhân dân được thể hiện ở một số nội dung cốt lõi:
Thứ nhất, tuyên truyền là cầu nối giữa Đảng, chính quyền và nhân dân, giữa chủ trương, kế hoạch hoạt động đến thực tiễn triển khai, thực hiện. Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh: “phải liên lạc mật thiết với dân chúng. Không được rời xa dân chúng. Rời xa dân chúng là cô độc. Cô độc thì nhất định thất bại”(2). Đảng có vai trò quan trọng trong sự nghiệp cách mạng, trực tiếp tổ chức, lãnh đạo, đề ra chính sách, chiến lược, quần chúng nhân dân là chủ thể thực hiện, quyết định sự thành bại của mọi đường lối, chính sách; bởi vậy, công tác tuyên truyền mang sứ mệnh giải thích, truyền đạt và chuyển hóa tư tưởng, lý luận thành nhận thức, niềm tin và hành động của nhân dân. Người chỉ rõ “Tuyên truyền là đem một việc gì nói cho dân hiểu, dân nhớ, dân theo, dân làm. Nếu không đạt được mục đích đó, là tuyên truyền thất bại”(3). Nhờ tuyên truyền, nhân dân hiểu rõ mục tiêu, lợi ích của chính sách, ủng hộ và tự giác thực hiện; cán bộ thấu hiểu tâm tư, phản hồi của người dân để điều chỉnh chính sách sát thực tế, tạo sự đồng thuận xã hội. Khi thông tin đầy đủ, rõ ràng, hợp lý được người dân tiếp nhận, niềm tin vào sự lãnh đạo của Đảng được củng cố, thông tin sai lệch, xuyên tạc bị ngăn chặn, loại bỏ, khối đại đoàn kết toàn dân tộc được tăng cường.
Thứ hai, tuyên truyền phải lấy lợi ích của nhân dân làm mục đích cao nhất, gắn chặt với nhu cầu chính đáng, mối quan tâm thường nhật của nhân dân. Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn coi trọng vai trò trung tâm của nhân dân trong sự nghiệp cách mạng và quá trình thực hiện chủ trương, đường lối của Đảng; do đó, công tác tuyên truyền phải xuất phát từ nhu cầu, lợi ích và nguyện vọng chính đáng của nhân dân. Công tác tuyên truyền phải hướng tới giải quyết vấn đề hiệu quả, nâng cao đời sống người dân; thiết thực, đúng mối quan tâm, như việc làm, thu nhập, tình hình thực tế y tế, giáo dục, môi trường,... Người cho rằng “không thể chỉ dùng báo chương, sách vở, mít tinh, khẩu hiệu, truyền đơn, chỉ thị mà đủ. Trước nhất là phải tìm mọi cách giải thích cho mỗi một người dân hiểu rõ ràng: Việc đó là lợi ích cho họ và nhiệm vụ của họ, họ phải hăng hái làm cho kỳ được”(4). Thực tế chứng minh rõ rằng nếu không đặt nhu cầu của người dân lên hàng đầu thì tuyên truyền chỉ là khẩu hiệu hình thức, thiếu tính thuyết phục; do đó, phải chú trọng tiếp xúc trực tiếp, lắng nghe, khảo sát các nhóm, tầng lớp người dân, tổ chức đối thoại, lấy ý kiến phản hồi. Tuyên truyền cần gắn chặt với thực tiễn và đời sống nhân dân, cụ thể hóa chủ trương, chính sách bằng ví dụ, mô hình, số liệu thật..., tránh lý thuyết trừu tượng, viển vông. Nội dung tuyên truyền phản ánh đúng những gì đang diễn ra trong xã hội, đặc biệt là vấn đề dân sinh, an sinh, phát triển kinh tế, văn hóa, giáo dục..., tập trung vào những điều người dân quan tâm, mong muốn được giải quyết.
Thứ ba, tuyên truyền phải thống nhất giữa lý luận và thực tiễn - yêu cầu bắt buộc để tránh giáo điều, khô cứng, trở thành động lực thúc đẩy hành động cách mạng, góp phần đưa chủ trương, đường lối của Đảng vào cuộc sống. Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “Học để mà làm. Lý luận đi đôi với thực tiễn”(5) và phê phán gay gắt tình trạng “nói lý luận cao xa, nhưng không sát với đời sống”. Chỉ khi lý luận được cụ thể hóa sinh động, gần gũi thì mới đi sâu vào nhận thức và tình cảm của người dân, tạo ra hành động tự giác; đồng thời, giúp Đảng điều chỉnh chính sách phù hợp với nguyện vọng nhân dân, loại bỏ nội dung xa rời thực tế. Hiệu quả tuyên truyền sẽ tạo dựng niềm tin, để nhân dân sẵn sàng đóng góp sức người, sức của cùng xây dựng đất nước.
Thứ tư, cách tuyên truyền phải đa dạng, linh hoạt, nội dung tuyên truyền phải ngắn gọn, dễ hiểu, phù hợp với trình độ dân trí. Chủ tịch Hồ Chí Minh nhiều lần phê phán thói viết dài mà sáo rỗng, yêu cầu viết và nói vắn tắt, nhưng cần có nội dung bởi mục tiêu cuối cùng của tuyên truyền là tạo chuyển hóa nhận thức thành hành động. Ngôn ngữ tuyên truyền phải trung thực, tránh giáo điều, khẩu hiệu và “nói việc gì thì nói rất giản tiện, mau mắn, chắc chắn như 2 lần 2 là 4, không tô vẽ trang hoàng gì cả”(6). Tuyên truyền phải gần gũi với văn hóa, ngôn ngữ của nhân dân nên cán bộ tuyên truyền phải học cách nói cho giản dị, dễ hiểu, hợp với trình độ người nghe, “sao cho người ta hiểu được, hiểu để làm. Vì thế tuyên truyền phải thiết thực. Không phải tuyên truyền để mà tuyên truyền”(7). Chủ tịch Hồ Chí Minh nhắc nhở người tuyên truyền phải luôn tự hỏi: “Viết cho ai xem? Nói cho ai nghe? Nếu không vậy, thì cũng như cố ý không muốn cho người ta nghe, không muốn cho người ta xem”(8). Điểm đáng lưu ý khác, cần chú trọng cách thức trình bày vấn đề, phải “giải đơn, rõ ràng, thiết thực... Chớ nói ngoài đề, chớ lắp đi lắp lại. Chớ nói quá một tiếng đồng hồ, vì nói dài thì người ta chán”(9).
Thứ năm, chú trọng phát huy vai trò nêu gương của cán bộ, đảng viên để tăng cường hiệu quả nhiệm vụ tuyên truyền, vận động quần chúng nhân dân. Chủ tịch Hồ Chí Minh cho rằng “các dân tộc phương Đông đều giàu tình cảm, và đối với họ một tấm gương sống còn có giá trị hơn một trăm bài diễn văn tuyên truyền”(10), do đó phải xem “nêu gương” là một trong những việc làm quan trọng, uy tín, hữu hiệu và thiết thực nhất trong tuyên truyền, thuyết phục, tạo niềm tin trong nhân dân. Nêu gương phải được thể hiện ở tinh thần “lo trước thiên hạ, vui sau thiên hạ”, gương mẫu thực hiện nghiêm túc chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, chủ động cống hiến lợi ích cho sự nghiệp chung để nhân dân noi theo. Nói thì phải làm, có đạo đức cách mạng, giữ chữ tín trong thực thi công vụ, tránh bệnh hình thức, nói suông, hô hào khẩu hiệu sáo rỗng, bởi tuyên truyền “phải miệng nói tay làm, phải tùy hoàn cảnh mà tổ chức giúp đỡ nhân dân thật sự, không phải chỉ dân vận bằng diễn thuyết”(11). Người cũng nhấn mạnh cán bộ tuyên truyền phải dấn thân trong công việc, “Nếu miệng thì tuyên truyền bảo người ta siêng làm, mà tự mình thì ăn trưa, ngủ trễ; bảo người ta tiết kiệm, mà tự mình thì xa xỉ, lung tung, thì tuyên truyền một trăm năm cũng vô ích”(12).
Một số kết quả đạt được thời gian qua
Một là, công tác tuyên truyền đã chuyển tải các nội dung chủ trương, chính sách một cách rõ ràng, súc tích, dễ hiểu cho từng đối tượng, chỉ ra tính đúng đắn của đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, góp phần định hướng dư luận xã hội, giáo dục, thuyết phục người tiếp nhận, tin tưởng và hành động theo mục tiêu, kế hoạch đề ra, bảo đảm thực hiện thành công đường lối, chính sách của Đảng, Nhà nước; đấu tranh chống các quan điểm sai trái của các thế lực thù địch. Đội ngũ cán bộ tuyên truyền sử dụng ngôn ngữ gần gũi, bình dị, hạn chế từ ngữ chuyên môn khó hiểu, khô khan, trừu tượng, hàn lâm; nội dung tuyên truyền tập trung vào nhiều vấn đề cốt lõi, không dàn trải, dài dòng gây nhàm chán; sử dụng hiệu quả hình ảnh, ví dụ thực tế nên người dân dễ liên hệ với đời sống. Quan trọng hơn, việc lựa chọn cách diễn đạt phù hợp từng đối tượng, như nông dân, công nhân, học sinh, đồng bào dân tộc thiểu số... đã giúp thông tin được tiếp nhận hiệu quả. Chẳng hạn, khi tuyên truyền về chuyển đổi số, cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, đội ngũ tuyên truyền giải thích cụ thể, chi tiết, lồng ghép trực tiếp đến vấn đề dân sinh, như cách làm căn cước công dân trực tuyến, thanh toán không dùng tiền mặt, sử dụng ứng dụng hành chính công,... để người dân thấy rõ lợi ích, tính đúng đắn của đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và chủ động tham gia.
Hai là, nội dung chính sách được thông tin bằng ví dụ cụ thể, gần gũi với đời sống của người dân, không chỉ nói lý thuyết, đọc nguyên văn văn bản chính sách. Việc sử dụng hình ảnh, ngôn ngữ gần gũi với công việc, mối quan tâm hằng ngày đã giúp người dân dễ hiểu, dễ liên hệ và tăng niềm tin vào chính sách. Chú trọng giải thích ý nghĩa, tầm quan trọng của chính sách, lý do ban hành cũng như vai trò của chính sách đối với từng nhóm đối tượng và toàn xã hội, từ đó người dân hiểu rõ chính sách giải quyết vấn đề gì, ai được hưởng lợi nên chủ động, tự nguyện thực hiện, tạo sự thống nhất trong nhận thức và hành động. Qua đó, tạo niềm tin, thúc đẩy sự đồng thuận xã hội, góp phần thực hiện hiệu quả và bền vững chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước. Ví dụ, trong giai đoạn phòng, chống dịch bệnh COVID-19, các khẩu hiệu, như “ở nhà là bảo vệ cộng đồng”, “đeo khẩu trang vì người thân” được người dân ủng hộ, tích cực thực hiện thông điệp “5K”, tuân thủ giãn cách.
Ba là, công tác tuyên truyền có sự đổi mới, ứng dụng công nghệ thông tin, mạng xã hội để lan tỏa nhanh chóng, kết hợp nhuần nhuyễn giữa tuyên truyền miệng, truyền thông đại chúng (báo, đài, internet) và hình thức trực quan (áp phích, tranh cổ động), cụ thể: 1- Tuyên truyền miệng do cán bộ, báo cáo viên trực tiếp truyền đạt tại hội nghị, tổ dân phố, lớp học, gặp gỡ người dân,... tạo không khí sự gần gũi, dễ tương tác, phản hồi kịp thời (phù hợp với người cao tuổi, vùng nông thôn, vùng sâu xa,...); 2- Truyền thông đại chúng qua truyền hình, phát thanh, báo chí, nền tảng mạng xã hội (Facebook, Zalo, Youtube, Tiktok...) với ưu thế lan tỏa nhanh, phạm vi rộng, phù hợp với giới trẻ, công nhân, cư dân đô thị,...; 3- Tuyên truyền trực quan, như pa-nô, áp phích, tranh cổ động, bảng tin... là hình thức trực tiếp, dễ nhớ, dễ tiếp cận tại nơi công cộng, như trường học, chợ, trạm y tế. Phần lớn cán bộ tuyên truyền sử dụng hiệu quả các nền tảng, ứng dụng, như trang web, thư điện tử (email), trình chiếu, trực tuyến (livestream), phần mềm tuyên truyền, chatbot, ứng dụng điện thoại,... để bảo đảm khả năng tiếp cận rộng, đặc biệt hiệu quả trong tình huống khẩn cấp hoặc khi ban hành chính sách mới. Ví dụ, trong đại dịch COVID-19, Bộ Y tế cùng cơ quan chức năng đã phát huy hiệu quả clip 5K trên Tiktok, thông báo dịch qua Zalo, phát thanh loa phường, tranh cổ động...
Bốn là, vai trò của cán bộ cơ sở, báo cáo viên, tuyên truyền viên - những người gần dân, sát dân được phát huy tối đa, bảo đảm là cầu nối giữa Đảng, chính quyền và nhân dân. Đây là đội ngũ giữ vai trò then chốt trong việc chuyển tải chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước đến với người dân hiệu quả, thiết thực và thuyết phục(13). Trong đó, cán bộ cơ sở có ưu thế nổi trội, như “gần dân, nói tiếng nói của dân”, truyền đạt dễ hiểu, dễ nhớ, kịp thời định hướng dư luận, phản bác thông tin sai lệch; phát huy tốt vai trò “tai, mắt, miệng” của Đảng ở cơ sở, góp phần tạo đồng thuận xã hội và lan tỏa chính sách sâu rộng trong nhân dân.
Năm là, phương pháp tuyên truyền được thực hiện khoa học, bài bản, không nóng vội mà kiên trì, phù hợp với từng thời điểm và đối tượng; truyền đạt thông tin đều đặn, nhẹ nhàng, nhưng liên tục, tạo sự “thấm dần” vào nhận thức, hành động của người dân. Tuyên truyền gắn với hướng dẫn hành động cụ thể người tuyên truyền “phải làm gì” và “làm như thế nào”, từng bước cụ thể về thủ tục, thời gian, địa điểm, người liên hệ, từ đó giúp nhân dân không rơi vào trạng thái lúng túng, tăng hiệu quả thực thi chính sách. Khi phòng, chống dịch bệnh COVID-19, cán bộ tuyên truyền không chỉ nói “phải đeo khẩu trang”, mà còn giải thích hiệu quả phòng, chống dịch bệnh của việc đeo khẩu trang, phát khẩu trang miễn phí, hướng dẫn cách đeo khẩu trang đúng cho người dân. Cùng với đó, phương pháp nêu gương người tốt, việc tốt để lan tỏa tinh thần thực hiện chủ trương, chính sách cũng được nhấn mạnh, truyền cảm hứng trong công tác tuyên truyền.
Cán bộ, chiến sĩ công an nhân dân hướng dẫn người dân cài đặt VNeID _Nguồn: nhiepanhdoisong.vn
Một số bất cập, hạn chế
Mặc dù có nhiều đổi mới với kết quả đáng ghi nhận, song hiện nay công tác tuyên truyền vẫn còn một số hạn chế. Nội dung tuyên truyền có nơi, có lúc còn khô khan, thiếu hấp dẫn và chưa gần gũi với đời sống nhân dân; phương thức truyền đạt nặng về lý thuyết, thiếu đổi mới, chưa gắn với tâm lý, nhu cầu của từng nhóm đối tượng, dẫn đến hiệu quả chưa cao. Việc xử lý thông tin sai lệch, xuyên tạc trên không gian mạng chưa tốt; việc ứng dụng công nghệ chưa chuyên nghiệp. Một bộ phận cán bộ làm công tác tuyên truyền thiếu kỹ năng truyền thông hiện đại, đặc biệt là kỹ năng số; chưa bắt nhịp được với giới trẻ và nhóm công chúng đặc thù; công tác nắm bắt dư luận trước sự kiện, tình huống bất ngờ để nhanh chóng điều chỉnh, phản hồi thông tin chưa kịp thời(14). Nguồn lực cho truyền thông còn thiếu thốn, thiếu đồng bộ giữa các cấp, ngành, một số địa phương, đơn vị chưa quan tâm đúng mức, dẫn đến công tác tuyên truyền thiếu chiều sâu và sức lan tỏa.
Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư với sự bùng nổ của khoa học - công nghệ đang tạo ra thay đổi sâu sắc đối với đời sống kinh tế - xã hội. Sự phát triển vượt bậc của internet, trí tuệ nhân tạo (AI), mạng xã hội khiến phương thức truyền thông truyền thống giảm dần ảnh hưởng. Điều này đặt ra yêu cầu mới, ngày càng cao đối với công tác tuyên truyền. Công tác tuyên truyền trước đây chủ yếu dựa vào báo in, phát thanh, truyền hình nên việc kiểm soát thông tin bảo đảm chặt chẽ, nhưng hiện nay, sự lan truyền nhanh chóng của thông tin trên nền tảng mạng xã hội đặt ra thách thức ngày càng cao về việc bảo đảm hiệu quả tuyên truyền trong bối cảnh mới.
Tựu chung, tình hình mới đặt ra các vấn đề lớn cho công tác tuyên truyền: 1- Tốc độ và tính lan tỏa nhanh của thông tin. Thông tin sai lệch có thể lan truyền trên không gian mạng nhanh hơn rất nhiều so với khả năng phản hồi từ cơ quan chức năng, đòi hỏi đội ngũ tuyên truyền chủ động, linh hoạt, xử lý kịp thời và chính xác vấn đề phát sinh; 2- Tính cá nhân hóa và phân mảnh trong tiếp nhận thông tin. Công chúng hiện đại tiếp cận thông tin theo sở thích và thuật toán. Muốn hiệu quả, tuyên truyền cần “nói đúng ngôn ngữ”, chọn đúng kênh và hình thức phù hợp với từng nhóm đối tượng. Việc chỉ dựa vào ngôn ngữ, quy định trong văn bản hoặc phát biểu khô khan sẽ giám tính hấp dẫn công chúng.
Một số vấn đề đặt ra đối với việc vận dụng, phát triển trong giai đoạn cách mạng hiện nay
Thứ nhất, nghiêm túc quán triệt, triển khai hiệu quả chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về công tác tuyên truyền nói chung, truyền thông chính sách nói riêng(15). Kiên định nguyên tắc linh hoạt đổi mới nội dung và phương thức tuyên truyền đối với từng bối cảnh, vấn đề, đối tượng cụ thể trên tinh thần “không thể đi theo lối mòn cũ. Chúng ta phải dám nghĩ lớn, hành động lớn, thực hiện những cải cách lớn với quyết tâm chính trị cao nhất và nỗ lực bền bỉ nhất”(16). Nội dung tuyên truyền phải phù hợp với thực tiễn, sát nhu cầu, nguyện vọng nhân dân; tập trung vào vấn đề được quan tâm sâu sắc của từng nhóm đối tượng, từng địa phương, vùng, miền,... Cần cập nhật nhanh chóng, kịp thời chủ trương, chính sách mới để truyền tải rõ ràng, chính xác, không sai lệch, giúp người dân hiểu đúng, hiểu đủ để thực hiện; kết hợp chặt chẽ giữa kiến thức lý luận và ví dụ cụ thể, tình huống thực tế dễ hiểu, dễ áp dụng nhằm tăng tính thuyết phục và sức lan tỏa. Chú trọng phổ biến giá trị văn hóa, đạo đức, tổ chức phong trào thi đua, nêu gương người tốt, việc tốt... để tạo nên bức tranh toàn diện về công cuộc xây dựng và phát triển đất nước. Tăng cường tương tác, lắng nghe phản hồi từ phía nhân dân, nghiên cứu, tạo các kênh để nhân dân đặt câu hỏi, trao đổi, góp ý qua các buổi đối thoại, diễn đàn trực tuyến hoặc trực tiếp để làm rõ vướng mắc, nâng cao hiệu quả tuyên truyền. Tuyên truyền đa dạng theo nhóm, cần phân loại nội dung và cách tiếp cận phù hợp với từng đối tượng (người cao tuổi, thanh niên, đồng bào dân tộc thiểu số, người lao động...) để bảo đảm thông tin được tiếp nhận hiệu quả. Tăng cường tuyên truyền trải nghiệm, thực hành thông qua kết hợp với hoạt động thực tế, như tập huấn, hội thi, ngày hội, tạo cơ hội cho người dân trực tiếp trải nghiệm, tiếp thu và thực hiện chính sách.
Thứ hai, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ làm công tác tuyên truyền. Đội ngũ cán bộ tuyên truyền là cầu nối giữa Đảng đến với nhân dân, đóng vai trò then chốt trong việc đưa chủ trương, chính sách của Đảng vào đời sống xã hội, do đó phải không ngừng nâng cao bản lĩnh chính trị, năng lực, kỹ năng và đạo đức. Chủ động xây dựng kế hoạch hợp lý, tránh tâm lý, thói quen hành động tùy tiện, làm lấy lệ, không đến nơi, đến chốn, phải “xét kỹ hoàn cảnh mà sắp đặt công việc cho đúng. Việc chính, việc gấp thì làm trước. Không nên luộm thuộm, không có kế hoạch... thành thử việc nào cũng là việc chính, lộn xộn, không ngăn nắp”(17). Tổ chức thường xuyên các lớp bồi dưỡng, đào tạo nghiệp vụ tuyên truyền, cập nhật kiến thức mới, kỹ năng sử dụng công nghệ thông tin và mạng xã hội; lựa chọn cán bộ có năng lực, phẩm chất và hiểu biết sâu sắc về địa phương, gần dân. Tăng cường kiểm tra, đánh giá, kịp thời động viên, khen thưởng cán bộ tuyên truyền xuất sắc để khích lệ tinh thần làm việc theo hướng chuyên nghiệp, hiệu quả hơn, đáp ứng tốt yêu cầu công việc. Cán bộ tuyên truyền không chỉ là người “đọc bài”, mà cần có kỹ năng truyền thông, phản biện, thuyết trình, viết tin, làm clip ngắn, xử lý khủng hoảng thông tin, phản bác thông tin sai lệch; là người gần dân, có bản lĩnh chính trị và luôn ý thức rằng nếu thiếu năng lực điều tra, phân tách, nghiên cứu, hiểu biết quần chúng mà chỉ gặp sao nói vậy, bạ gì viết nấy sẽ nhất định thất bại(18) .
Mỗi cán bộ tuyên truyền phải mang trong mình lòng “nhiệt tình cách mạng, tình thương yêu chân thành”(19), nắm chắc đường lối, chủ trương của Đảng, hiểu sâu sắc nghị quyết, văn kiện để truyền đạt đúng, đủ, dễ hiểu; gắn bó mật thiết với cơ sở để hiểu được văn hóa, ngôn ngữ, tập tục của từng địa phương, nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của nhân dân. Trong bối cảnh chuyển đổi số, phương châm “ngắn, gọn, dễ hiểu, thiết thực” trong tuyên truyền theo tư tưởng Hồ Chí Minh cần được bảo đảm, đồng thời cần tăng cường đầu tư sản phẩm truyền thông hiện đại (infographic, video ngắn, bài viết mạng xã hội...). Khắc phục tình trạng cán bộ tuyên truyền sử dụng ngôn ngữ hàn lâm, trừu tượng, hành chính, giáo điều; khuyến khích cán bộ sáng tạo biện pháp truyền tải nội dung đi đôi với thực hiện tốt chính sách.
Thứ ba, gắn công tác tuyên truyền với nêu gương, hành động thực tiễn. Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh: “Dân vận khéo thì việc gì cũng thành công”(20); do đó, tuyên truyền phải gắn với việc cụ thể hóa bằng hành động phù hợp với thực tiễn địa phương, cơ sở. Muốn nâng cao hiệu quả tuyên truyền, cần đồng bộ từ nội dung, phương pháp đến tổ chức thực hiện. Tuyên truyền phải đi kèm hướng dẫn cụ thể: “nói gì và làm thế nào”, cung cấp đầy đủ thông tin về thủ tục, địa điểm, người hỗ trợ, sử dụng đa dạng hình thức (văn bản, video, tờ rơi, hỗ trợ trực tiếp). Kết hợp tuyên truyền với vận động và hành động gương mẫu, lan tỏa từ gương điển hình, trước hết là đội ngũ cán bộ, đảng viên, người đứng đầu, cán bộ có chức vụ càng cao càng phải gương mẫu để việc nêu gương thực sự trở thành một nội dung quan trọng trong hoạt động tuyên truyền, khẳng định vai trò tiên phong, tạo sức lan tỏa, thúc đẩy phong trào thi đua xây dựng đất nước.
Thứ tư, tăng cường kiểm tra, giám sát nghiêm túc công tác tuyên truyền. Cần xây dựng kế hoạch, cơ chế bài bản, cụ thể, khoa học và phù hợp với từng cấp, lĩnh vực, xác định rõ nội dung, thời gian, đơn vị phụ trách. Kết hợp nhiều hình thức kiểm tra, như dự họp, khảo sát thực địa, lấy ý kiến phản hồi của người dân qua phiếu khảo sát, đối thoại, theo dõi hoạt động trên nền tảng số. Nghiên cứu, xây dựng bộ tiêu chí đánh giá hiệu quả tuyên truyền, như số người tiếp cận, mức độ hiểu, tỷ lệ hành động sau tuyên truyền, phản hồi tích cực hay tiêu cực từ cộng đồng; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong giám sát, như phần mềm báo cáo nhanh, khảo sát trực tuyến, chatbot hỏi đáp; theo dõi tương tác qua mạng xã hội, phân tích dữ liệu số. Phát huy vai trò giám sát của cấp ủy, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức đoàn thể, nhất là ở cơ sở; thực hiện sơ kết, tổng kết định kỳ, công khai kết quả, khen thưởng đơn vị làm tốt, xử lý nghiêm nơi làm hình thức, đối phó.
Thứ năm, tập trung ứng dụng khoa học công nghệ, đa dạng hóa kênh thông tin. Thực tiễn cho thấy, để phát huy đầy đủ hiệu quả truyên truyền, cần kết hợp đồng bộ, sáng tạo nhiều phương thức tuyên truyền, phù hợp với từng địa phương và từng nhóm dân cư; duy trì vai trò định hướng trong không gian số, coi đó là nhiệm vụ then chốt của công tác tuyên truyền trong thời đại mới. Hiện nay, công cụ phân tích hành vi người dùng cho phép xây dựng nội dung hiệu quả, đúng đối tượng và đo lường chính xác tác động truyền thông. Đây là yếu tố cần được khai thác, phát huy. Đồng thời, chuẩn bị kỹ lưỡng để đón đầu, thích ứng xu thế truyền thông mới. Muốn vậy, cần xây dựng đội ngũ truyền thông hiện đại, bản lĩnh, linh hoạt, sáng tạo và am hiểu công nghệ, sử dụng mạng xã hội một cách chủ động, đúng định hướng; tiếp tục phát triển công nghệ với VR (thực tế ảo), AR (thực tế tăng cường) hay metaverse (vũ trụ ảo) để không bị tụt hậu./.
---------------
(1) V.I. Lê-nin: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2006, t. 36, tr. 208
(2) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, t. 5, tr. 278
(3) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 5, tr. 191
(4) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 6, tr. 232 - 233
(5) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.11, tr. 611
(6) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 2, tr. 283
(7) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.14, tr. 159
(8), (9) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 5, tr. 340, 191
(10) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 1, tr. 284
(11) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 7, tr. 219
(12) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 5, tr. 126
(13) Cụ thể: Cán bộ cơ sở (bí thư chi bộ, trưởng thôn, tổ trưởng dân phố...) là người gần dân, hiểu dân, nắm rõ đặc điểm địa phương, tâm tư, nguyện vọng của người dân; báo cáo viên là người được phân công tuyên truyền hệ thống, bài bản, giúp phổ biến chính sách một cách chính xác, có căn cứ; tuyên truyền viên nhân dân là cá nhân gương mẫu, có uy tín trong cộng đồng, như già làng, người cao tuổi, cựu chiến binh, hội viên phụ nữ,... đều được vận động, phát huy vai trò
(14) Xem: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2021, t. I, tr. 91
(15) Như Chỉ thị số 28-CT/TW, ngày 16-9-2013, của Ban Bí thư khóa XI, “Về tăng cường công tác bảo đảm an toàn thông tin mạng”; Quyết định số 874/QĐ-BTTTT, ngày 17-6-2021, của Bộ Thông tin và Truyền thông, “Về việc ban hành Bộ quy tắc ứng xử trên mạng xã hội”; Chỉ thị số 12/CT-TTg, ngày 12-5-2021, của Thủ tướng Chính phủ, “Về tăng cường công tác tuyên truyền, định hướng hoạt động truyền thông, báo chí phục vụ nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc; kịp thời chấn chỉnh và xử lý các vi phạm trong hoạt động báo chí, truyền thông”; Chỉ thị số 7/CT-TTg, ngày 21-3-2023, của Thủ tướng Chính phủ, “Về việc tăng cường công tác truyền thông chính sách”; Quyết định số 407/QĐ-TTg, ngày 30-3-2022, của Thủ tướng Chính phủ, “Về phê duyệt Đề án “Tổ chức truyền thông chính sách có tác động lớn đến xã hội trong quá trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật giai đoạn 2022 - 2027””; Chỉ thị số 30-CT/TW, ngày 5-2-2024, của Ban Bí thư, “Về công tác tuyên truyền miệng trong tình hình mới”,...
(16) Xem: GS. TS. Tô Lâm: “Toàn Đảng, toàn dân, toàn quân chủ động, sáng tạo, đoàn kết thi đua yêu nước, quyết tâm triển khai thực hiện thắng lợi các Nghị quyết quan trọng của Bộ Chính trị, tạo động lực mạnh mẽ đưa đất nước ta tiến lên trong kỷ nguyên mới”, Tạp chí Cộng sản, số 1063, tháng 6-2025, tr. 4
(17) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 5, tr. 332
(18) Xem: Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 5, tr. 340
(19) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 14, tr. 159
(20) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 6, tr. 234
Theo TCCS